كلرهگزيدين ، ترکیب شیمیایی ،کاربرد کلینیکی و تاثیر آن در قدرت و دوام باندينگ هاي مينايي و عاجي(قسمت اول)

 

دكتر كسري طبري – متخصص ترميمي و زيبايي

دکتر سحر میرزابیگی- دندانپزشک

 

کلرهگزيدين ماده اي قوي جهت از بين بردن باكتري هاي مقاوم و قارچ ها در دندانپزشكي محسوب مي شود.

در سال۱۹۴۰ در پی بدست آوردن داروی مؤثر برای بیماری مالاریا، دانشمندان به گروهی از مواد به نام بیس بیگوانید دست یافتند از این میان کلر هگزیدین در سال ۱۹۵۴ در انگلستان به عنوان ضد عفونی‌کننده زخم، نظافت پوست و ضد عفونی کردن قبل از جراحی به بازار عرضه شد.
سپس این ماده در دهه۱۹۷۰میلادی به عنوان ماده‌ای ضد پلاک میکروبی دهان معرفی شد و از آن پس استفاده از آن در دندانپزشکی افزایش یافت. امروزه کلر هگزیدین قوی‌ترین دهان‌شویه ضد میکروبی در علم دندانپزشکی به شمار می‌آید. مقایسه عملكرد دهان شویه ها در محیط هاى هوازى و بى هوازى نشان داده است كه كلرهگزیدین همچنان بهترین دهان شویه است. در تحقیقى كه با هدف بررسى اثر ضدمیكروبى دهان شویه گیاهى سینامول و دهان شویه آنتى سپتیك ایرشا و مقایسه آن ها با كلرهگزیدین به عنوان نمونه استاندارد در شرایط آزمایشگاهى صورت گرفت ، نشان داد كلرهگزیدین همچنان بهترین دهان شویه است. ترکیب شیمیایی:

فرمول شیمیایی کلرهگزیدین گلوکونات C22H30Cl2N10 می باشد. اجزاء فعال در ترکیب شیمیایی دهان شویه های کلرهگزیدین عبارتست از:

تیمول ، اکالیپتول ، هگزتیدین ، متیل سالیسیلات ، منتول ، کلرهگزیدین گلوکونات ، بنزالکونیوم کلراید ، ستیل پیریدینیوم کلراید ، متیل پارابن ، هیدروژن پراکساید ، دیفن بروماید ، آنزیم ها و بعضا فلوراید و کلسیم. آب نیز جزئی است که اجزاء فوق را در کنار هم نگاه می دارد. شیرین کننده هایی نظیر سوربیتول ، سوکرولوز ، سدیم ساخارین و زایلیتول نیز که خود اثری آنتی باکتریال دارد نیز ممکن است افزوده شود.  بعضا الکل تا حدود ۲۰% به عنوان حامل عوامل طعم دهنده اضافه می شود ؛  به علاوه الکل خاصیت آنتی باکتریال خود را نیز اعمال می نماید. البته الکل می تواند سبب خشکی و دهیدراتاسیون محیط دهان شود و اثرات کارسینوژنیک خود را نیز در صورت مصرف های مکرر اعمال نماید. بسیاری از دهان شویه های کلرهگزیدین جدید فاقد الکل می باشند.

به اغلب دهان شویه ها نگاه دارنده ای نظیرسدیم بنزوات اضافه می شود تا دهان شویه را پس از باز شدن درب آن تازه نگاه دارد.

بسیاری از دهان شویه ها دارای pH اسیدی هستند. در افرادی که دارای ریفلاکس اسیدی هستند و یا دارای ناراحتی های گوارشی می باشند ، استفده از دهان شویه هایی با pH خنثی توصیه می شود.

عملکرد
کلرهگزیدین یک ترکیب بیس بیگوانید با مولکول قرینه است که به شدت خاصیت کاتیونی دارد. کلرهگزیدین دارویی باکتریواستاتیک و باکتریوسید می باشد. این ماده یک آنتی سپتیک قوی روی باکتری های گرم منفی و گرم مثبت است. نکته حائز  اهمیت این است که کلرهگزیدین می تواند غشای لیپیدی و پروتئینی باکتری های گرم منفی را نیز تحت تاثیر قرار دهد.

 

 

 

 

 

 

کلرهگزیدین به سه فرم دی‌گلوکونات، استات و هیدروکلراید وجود دارد که دو فرم دی‌گلوکونات و استات قابل حل در آب می باشد. از مزایای کلرهگزیدین اتصال و چسبندگی محکم آن به غالب نواحی دهان می‌باشد که باعث می‌شود این ماده پس از چسبندگی به تدریج و آهسته آزاد گردد و در یک محدودۀ زمانی، دائماً محیط ضد میکروبی در دهان فراهم می‌آورد.
تقریباً سی درصد کلرهگزیدین مصرف شده، در سطح دهان باقی می‌ماند و آزاد سازی بافری آن بسته به میزان pH دهان متفاوت می‌باشد. علت چسبندگی کلرهگزیدین را به خاصیت کاتیونی آن نسبت می‌دهند که باعث اتصال آن به گروه های آنیونیک موجود در گلیکوپروتئین‌ها و فسفوپروتئین‌های سطح مخاط و پلیکل دهانی می‌گردد. تاثیر کلرهگزیدین محدود به یک گونۀ خاص نبوده و بر طیف وسیعی از باکتری های گرم مثبت و منفی و همچنین برخی از قارچ‌ها و برخی از ویروس‌ها از جمله ویروس مولد ایدز و هپاتیت موثر است.
به علت خاصیت کاتیونی، جذب پوستی و مخاطی آن از دستگاه گوارش حداقل می‌باشد. در آزمایشات حیوانی اثرات سمی و سرطان زائی در این ماده دیده نشده است.
اکثر محققین بر این عقیده‌ هستند که مکانیزم اثر کلرهگزیدین در ارتباط با تمایل شدید این ماده برای چسبندگی و اتصال قوی به غشاء باکتری‌ها و پاره نمودن غشاء سلولی می باشد. پس از اتصال مولکول کلرهگزیدین به غشاء باکتری، نفوذپذیری غشاء مزبور افزایش یافته و به علت به هم خوردن تعادل اسمزی در دو طرف جدار سلول، برخی از محتویات داخل سلولی با وزن کم مولکولی از سلول خارج می شوند. این پدیده در حضور مقادیر کم کلرهگزیدین رخ می‌دهد در حالی که در مقادیر بالاتر، این ماده در سیستوپلاسم رسوب می‌نماید.

اشکال تجاری موجود:

کلرهگزیدین به اشکال دهان شویه ، وارنیش ، ژل و یا موجود در آدامس وجود دارد. ژل آن برای افراد با ریسک پوسیدگی بالا توصیه می شود ؛ بدین ترتیب  که هفته ای یک بار همراه با مسواک مورد استفاده قرار می گیرد. غلظت ژل کلرهگزیدین ۱% می باشد.

وارنیش کلرهگزیدین نیز موجود می باشد. غلظت های قابل قبول کلرهگزیدین در وارنیش ،  ۲/۰-۱/۰ درصد می باشد. وارنیش فلوراید حداقل تا ۲۴ ساعت روی دندان ها باقی می ماند. به همین دلیل تاثیر آن از سایر روش ها بیشتر بوده و از سوی دیگر باعث بدرنگی دندان ها می شود که تا ۲۴ ساعت ادامه خواهد داشت. اشکال دیگر وارنیش های فلوراید ، طعم تلخ آن است.

دهان شویه کلرهگزیدین تحت عنوان های تجاری Pridex, Priochip Towelette ,Periogard,Perisol,Spectrum-4,و Oral rinse در دسترس می باشد. در انگلیس تحت عنوان Corsodyl  یا Chlorhex  وجود دارد. در آلمان به نام Chlohexamed  وجود دارد و در استرالیا Sevacol نام گذاری شده است. در بعضی کشورها با همان نام دارویی خود یعنی کلرهگزیدین شناخته می شود. در ایران کلرهگزیدینی که در داروخانه ها در دسترس عموم می باشد ، کلرهگزیدین ۲/۰% است ؛ البته اخیرا کلرهگزیدین ۱۲/۰% هم وارد شده است که بنا بر ادعای کارخانه سازنده عوارض جانبی آن مانند ایجاد تغییر رنگ در دندان ها بسیار کم تر از انواع مشابه( با غلظت های بالاتر) می باشد. دهان شویه کلرهگزیدین برای بچه های زیر ۶ سال توصیه نمی گردد.

کلرهگزیدینی که در مطب های دندانپزشکی موجود می باشد ، به صورت خالص بوده و فاقد افزودنی های لازم برای ایجاد دهان شویه می باشد. کلرهگزیدین ۱۲/۰% (Ultra dent)  جهت ضد عفونی حفره قبل از ترمیم ارائه شده است. کلر هگزیدین ۲% (FGM) نیز در بازار دندانپزشکی وجود دارد که به دلیل غلظت بالا ، دارای اثرات باکتریسیدال و باکتریواستاتیک بسیار قوی می باشد که می تواند برای شستشوی کانال ها و یا ضد عفونی کردن حفره قبل از ترمیم استفاده شود. البته به دلیل غلظت بالا دارای اثر سوزانندگی روی مخاط بوده و به همین دلیل استفاده از آن به عنوان دهان شویه توصیه نمی شود.

دهان شویه جدیدی به نام اپی مکس (Epimax) وارد بازار گردیده است. این دهان شویه حاوی کلرهگزیدین ۱۲/۰% و سدیم فلوراید ۰۵/۰%  بوده و فاقد هرگونه الکل است.

لازم به ذکر است که بیشترین غلظتی که از کلرهگزیدین موجود است ۴% می باشد که جهت ضدعفونی محیط جراحی استفاده می شود. از غلظت ۲% آن جهت ضد عفونی کردن دست ها استفاده می شود. غلظت ۲% و ۴% آن می تواند باکتری ها، قارچ ها ، مخمرها و ویروس ها را مهار نماید.

·         آدامس های حاوی کلرهگزیدین:

آدامس به عنوان یک شکل دارویی استاندارد پذیرفته شده و نام آن به عنوان یک سیستم دارویی در ۱۹۹۱ در کمیسیون اروپا ثبت شده است. شکل دارویی آدامس به دلیل کاهش دوز دارو ، کاهش عوارض جانبی ، آزاد سازی کنترل شده دارو در زمان نسبتا طولانی ، تحریک ترشح بزاقی و ایجاد خاصیت بافری و سهولت و جذابیت مصرف و … مورد توجه می باشد. Ainamo و اعتماد زاده نشان دادند که آدامس می تواند حامل خوبی برای کلرهگزیدین باشد. نشان داده شده است که خاصیت ضد پلاک آدامس های حاوی کلرهگزیدین از آدامس های حاوی زایلیتول و سوربیتول بیشتر است. آدامس های حاوی کلرهگزیدین و زایلیتول به طور معنی داری میزان باکتری های پاتوژن استرپتوکوک موتانس و لاکتوباسیل و مخمرها را در حفره دهان کاهش می دهند ؛ ولی آدامس های حاوی زایلیتول تنها میزان استرپتوکوک موتانس را کاهش می دهند. آدامس کلرهگزیدین دارای خاصیت ضد ژنژیویت است و میزان تغییر رنگ دندانی ایجاد شده توسط آن به طور معنی داری کم تر از دهان شویه کلرهگزیدین می باشد. در بعضی مطالعات ، میزان رضایت مصرف کنندگان از طعم آدامس کلرهگزیدین ضعیف گزارش شده است ؛ بنابراین ارائه فرمول جدیدی به منظور دستیابی به طعم مطلوب برای مصارف عمومی در سطح اجتماع ضروری به نظر می رسد. مطالعه دکترکلاهی ، دکتر غلیانی و دکتر ورشوساز نشان داد که آدامس می تواند حامل خوبی برای کلرهگزیدین گلوکونات باشد. در این سیستم ، دارو در مدت نسبت طولانی و به صورت کنترل شده آزاد می شد که نسبت به فرم دهان شویه که به مدت فقط ۳۰ ثانیه مورد استفاده قرار می گیرد ، ارجح است. میزان داروی آزاد شده در آدامس های کلرهگزیدین برابر با ۲۰ میلی گرم در روز می باشد که نصف فرم دهان شویه (۴۰ میلی گرم در روز ) است. نتایج این مطالعه نشان داد که آدامس های حاوی کلرهگزیدین گلوکونات می تواند به طور کامل از تشکیل پلاک دندانی پیشگیری نماید ؛ به علاوه می تواند میزان پلاک موجود را نیز کاهش دهد.

مهم ترین نگرانی در مورد مصرف آدامس های کلرهگزیدین ، ایمنی آن ها می باشد. مروری بر کاربرد ۲۰ ساله کلرهگزیدین نشان می دهد که این ماده هیچ گونه اثر سرطان زایی در حیوانات آزمایشگاهی نداشته و کاربرد طولانی مدت دهانی آن هیچ گونه تغییری در شاخص های هماتولوژیک و بیوشیمیایی در انسان ایجاد نکرده است. کلرهگزیدین به سختی از پوست و مخاط و دستگاه گوارش جذب می شود و سمیت ناچیزی از خود نشان می دهد. به علاوه میزان دارو در هر قطعه آدامس بسیار ناچیز است و بنابراین به نظر نمی رسد نگرانی در مورد بلع محتوای دارویی آدامس وجود داشته باشد.

بنابراین با توجه به ایمنی و اثربخشی و مزایای متعدد از جمله کاهش میزان دارو به نصف ، کاهش عوارض جانبی ، تحریک ترشح بزاق ، افزایش خاصیت بافری ، آزادسازی طولانی مدت و کنترل شده دارو ، این نوع آدامس می تواند به عنوان به جزئی مهم در ارتقاء بهداشت دهان و دندان به بیماران توصیه شود.

·         گلاس آینومرهای حاوی کلرهگزیدین:

در مطالعه ای که در ۲۰۰۵ انجام شد ، نشان داده شد که بهترین غلظت کلرهگزیدین برای گلاس آینومر ۱%  است. در این غلظت باکتری ها مهار شده و کم ترین تاثیر را روی خواص فیزیکی و قدرت باند گلاس آینومر خواهد داشت ؛ در حالی که غلظت های بالاتر سبب کاهش قدرت باند کششی و استحکام فشاری گلاس آینومر می گردد. این غلظت هیچ گونه تاثیر منفی روی Setting time کلرهگزیدین ندارد.

دو نمک کلرهگزیدین (کلرهگزیدین دی استات و کلرهگزیدین دی کلراید)  به صورت پودر بوده و می توانند به پودر گلاس آینومر اضافه شوند.

    ● کاربرد کلرهگزیدین جهت اختلاط MTA

هر چند جهت اختلاط MTA می توان از سرم فیزیولوژی و یا داروی بی حسی استفاده نمود ، اما استفاده از کلرهگزیدین گلوکونات ۱۲/۰% ، اثرات آنتی باکتریال MTA را تقویت می کند.در حالی که MTA مخلوط شده با آب نیز رشد باکتریایی را مهار می کند ؛ اما جایگزین کردن کلرهگزیدین به جای آب تاثیر بیشتری دارد و می تواند باکتری هایی مثل اکتینومایسس ادنتولیتیکوس ، فوزوباکتریوم نوکلئاتوم ، استرپتوکوک سنگوئیس ، اشریشیاکولی ، استافیلوکوکوس اورئوس ، پسودوموناس آئروژینوزا و کاندیدا آلبیکانس را مهار کند.

می توان به جای کلرهگزیدین ۱۲/۰% از کلرهگزیدین ۲% نیز استفاده نمود ؛ اما استفاده از دهان شویه کلرهگزیدین ۲/۰% به دلیل ناخالصی موجود مانند الکل توصیه نمی شود.

 ● کلرهگزیدین و کاهش باکتری های پوسیدگی زا:

عوامل آنتی باکتریال گوناگونی مانند آنتی بیوتیک ها جهت کاهش باکتری های پوسیدگی زا مورد توجه قرار گرفته اند. در این میان ؛ علاوه بر فلوراید ، کلرهگزیدین تاثیر بسزایی در کاهش باکتری های پوسیدگی زا داشته است. کلرهگزیدین نقش موثری در مهار پلاک باکتریال دارد. از آن جا که کلرهگزیدین بسیار محکم به انساج دندانی می چسبد و تا ساعت ها تاثیر خود را حفظ می کند ، داروی آنتی باکتریال بسیار موثری می باشد. به همین دلیل (کاهش باکتری های محیط دهان) ، کلرهگزیدین داروی موثری جهت کاهش و یا از بین بردن بوی بد دهان می باشد ؛ بدین ترتیب که کلرهگزیدین علاوه بر کاهش باکتری ها ، سولفور ایجاد شونده توسط باکتری های بی هوازی را کاهش می دهد.

این ماده به صورت دهان شویه ۱۲/۰% برای بیماران در معرض خطر بالا و برای مدتی کوتاه تجویز می شود. کلرهگزیدینی که جهت مراقبت دندان ها در برابر پوسیدگی مورد استفاده قرار می گیرد ، می تواند به صورت وارنیش نیز باشد. بهترین و موثرترین نوع وارنیش گونه ای بوده است که توسط دندانپزشک روی دندان ها زده شده است. کلرهگزیدین سبب رمینرالیزاسیون ضایعات پوسیدگی اولیه شده و با کاهش میزان استرپتوکوک های موتانس ، سرعت رشد پوسیدگی ها را کاهش می دهد. در صورتی که از کلرهگزیدین برای حدود ۲ هفته استفاده شود ؛ استرپتوکوک های موتانس برای مدت ۲۶-۱۲ هفته ، در حدی کم تر از حد پوسیدگی زایی باقی می مانند. استفاده از کلرهگزیدین به صورت پیوسته و به مدت ۲ هفته در افراد با ریسک بالای پوسیدگی و یا افراد با پوسیدگی های حاد توصیه می شود. پس از تکمیل دوره درمان در این افراد ، استفاده هفتگی جهت پایین نگاه داشتن استرپتوکوک های موتانس کافی می باشد. استفاده از دهان شویه کلرهگزیدین ، بیمار را از کاربرد مسواک و نخ دندان بی نیاز نمی سازد.

طیف اثر: کلرهگزيدين بر عليه طيفی از باکتری های هوازی و بی هوازی، گرم مثبت و گرم منفی فعاليت دارد. اين دارو همچنين بر کلاميديا تراکوماتيس، بعضی از قارچ ها و بعضی از ويروس ها نيز مؤثر است ولی بر ميکوباکتری­ها تأثيری ندارد. کلرهگزيدين بر طيف وسيعی از باکتری های گرم مثبت هوازی از جمله استرپتوکوک موتانس پيوژنس (گروه آ استرپتوکوک های بتا هموليتيک)، استرپتوکوک ساليواريوس، و استرپتوکوک سانگويس مؤثر است. کلرهگزيدين همچنين بر استافيلوکوک اورئوس، استرپتوکوک اپيدرميديس، استرپتوکوک هموليتيکوس، استرپتوکوک هومينيس، استرپتوکوک سيمولانس نيز اثر دارد.

با وجودی که بعضی از گروه های اشرشياکولی، کلبسيلا، سالمونلا و سودوموناس در شرايط In vitro توسط کلرهگزيدين غيرفعال می شوند؛ اما در In vivo گروه زيادی از اين باکتری های گرم منفی به غلضت های بالاترکلرهگزيدين پاسخ می دهند و بنابراين عملا به اين دارو مقاوم هستند.

باکتری های بی هوازی:کلرهگزيدين به صورت In vitro بر عليه بعضی گروه های باکتروئيدها ، کلستريديوم ديفيسيل، و سلنوموناس مؤثر است اما بر ويلونلا تأثير کم تری دارد. قرص های زير لثه ای بر بعضی از باکتری ايجاد کنندۀ چرک مانند پوروفيروموناس جينجيواليس، پرووتلا اينترمديا، فورسيتوس، و کامپيلوباکتر رکتوس مؤثرند.

قارچ ها: در آزمايشات In vitro کلرهگزيدين بر کانديدا آلبيکانس، کاندیدا دوبلينينسيس، کاندیدا گلابراتا، کاندیدا گيلرموندی، کاندیدا کفير، کاندیدا کروسی، کاندیدا لوسيتنيا، و کاندیدا تروپيکاليس مؤثر است.

ويروس ها: به نظر می رسد که کلرهگزيدين بر روی ويروس هايی که در پوشش خارجی خود دارای ترکيبات چربی يا دارای پاکت خارجی هستند مؤثر است. با وجود اين که اهميت کلينيکی آن نامشخص است ، اما شواهدی وجود دارند که نشان می دهند کلرهگزيدين به صورت In vitro  بر سايتومگالو ويروس (CMV)، ويروس نقص ايمنی انسان (HIV)، هرپس سيمپلکس نوع ۱و۲ (HSV-1و HSV-2) ، ويروس آنفولانزا، ويروس پاراآنفولانزا، و ويروس واريولا مؤثر است.

مقاومت به کلرهگزيدين: جدا از اسپورهای باکتری ها و بعضی باکتری های گرم منفی که به طور طبيعی به کلرهگزيدين مقاوم هستند، ايجاد مقاومت اکتسابی به اين دارو در میکروارگانيسم هايی که به آن حساس بوده اند به ندرت گزارش شده است.

کابرد کلرهگزیدین در بیماری های پریودنتال:

محلول موضعی کلرهگزيدين گلوکونات ۱۲/۰ به عنوان يک دهانشويه در درمان جينجيوايتيس به کار برده می شود. اين دهان شويه شيوع و شدت التهاب مخاط (موکوزيت) و ساير عوارض بيماري­های سرکوب کنندۀ سيستم ايمنی را کاهش می دهد و از شيوع عفونت ­های بيمارستانی دستگاه تنفسی می کاهد. کلرهگزيدين گلوکونات برای استفادۀ زير لثه­ای به فرم قرص­های قابل جذب  به عنوان يک درمان کمکی برای بيماران مبتلا به پريودنتيت مورد استفاده قرار می گيرد.

ژنژیویت: محلول موضعی کلرهگزيدين گلوکونات ۱۲/۰ در درمان ژنژیویت در افراد بالغ به کار برده می شود. اين محلول موضعی دهانی بين جلسات ملاقات دندانپزشکی به عنوان يک برنامۀ حرفه­ای در درمان ژنژیویت مورد استفاده قرار می گيرد. همچنين محلول موضعی کلرهگزيدين به عنوان درمان کمکی در درمان ژنژیویت اولسراتيو نکروز کنندۀ حاد نيز مورد استفاده قرار گرفته است. ايمنی و مؤثر بودن محلول دهانی کلرهگزیدین بدين منظور هنوز مشخص نشده است.

منطق استفاده از محلول موضعی کلرهگزيدين گلوکونات در درمان ژنژیویت هم برپايۀ تأثيرات آنتی باکتريال اين دارو و هم بر اساس تأثيرات ضد پلاک آن است.  باقی ماندن خواص آنتی­ميکروبيال گزارش شده همراه با کلرهگزيدين آن را به داروی انتخابی کنترل پلاک و درمان ژنژیویت تبديل کرده است. نتيجۀ يک مطالعه بر روی افراد بالغ بدون علائم پريودونتيت نشان داده است که يکبار استفاده از دهانشويه کلرهگزيدين ۲/۰ درصد ، تعداد باکتری­های بزاق را حداقل به مدت ۷ ساعت کاهش می­دهد و از بقيۀ دهانشويه ها مؤثرتر است ( به عنوان مثال در مقایسه با: ستيل پيريدينيوم کلرايد، روغن­های فنوليک، تری­کلوزان، زينک کلرايد).

در مطالعۀ ديگری در بزرگسالان بدون علائم پريودونتيت، دهانشويه کلرهگزيدين ۲/۰ درصد ميزان پلاک دنتوجينجيوال را بيشتر از ساير دهان شويه­های آزمايش شده از قبيل روغن های فنوليک پائين ­آورد. نمونه برداری ميکروبيولوژيک پلاک دندانی پس از ۶ ماه استفاده از محلول موضعی کلرهگزيدين گلوکونات ، ۹۷-۵۴ درصد کاهش در تعداد بعضی از باکتری­های بی­هوازی را نشان داده است.

نتايج تعداد زيادی از مطالعات کنترل شده در بزرگسالان مبتلا به ژنژیویت نشان می­­دهند که استفاده از محلول دهانی کلرهگزيدين % ۱۲/۰ دو بار در روز به مدت ۶ هفته به عنوان دهانشويه ، باعث کمتر شدن ژنژیویت ، خونريزی لثه، و پلاک در مقايسه با Placebo يا دهان شويه­های حاوی ساير مواد ( مانند روغن­های فنوليک، سانگوينارين) می­شود.

دوز مصرفی کلرهگزیدین در ژنژیویت: دوز معمول بزرگسالان محلول موضعی کلرهگزيدين گلوکونات % ۱۲/۰ برای استفاده به عنوان دهانشويه ۱۵ ميلی ليتر دو بار در روز به مدت ۳۰ ثانيه ( صبح و شب بعد از مسواک زدن) است.

پريودونتيت:کلرهگزيدين گلوکونات به شکل قابل استفاده در زير لثه، به صورت قرص­های قابل جذب حاوی کلرهگزيدين به عنوان درمان کمکی در کنار جرم­گيری و روت پلنينگ (Root planning) برای کاهش عمق پاکت در درمان پريودنتيت بزرگسالان به کار گرفته می­شود. کلرهگزيدين گلوکونات زير لثه­ای به عنوان بخشی از درمان­های نگه­دارندۀ پريودونتيت که شامل بهداشت خوب دهانی پس از برداشت پلاک­ باکتریال توسط دندان پزشک است مورد استفاده قرار می گيرد. ايمنی و سودمندی استفاده از کلرهگزيدين گلوکونات زير لثه­ای در پاکت­های پريودونتال همراه با آبسه تا کنون به اثبات نرسيده است و توصيه نمی شود.

کابرد کلرهگزیدین در منزل توسط بیمار:

در  میان دهان شویه های مورد استفاده ، روی کلرهگزیدین بیش از بقیه مطالعه شده و به عنوان استاندارد طلایی معرفی شده است.

در مواردی که به صورت موقت مسواک زدن امکان‌پذیر نیست می‌توان از دهان شویه کلرهگزیدین به عنوان جانشین مسواک استفاده کرد ؛ مثلاً زمانی که به دنبال جراحی دهان یا جراحی‌های لثه به دلیل وجود زخم و بخیه امکان استفاده از مسواک وجود ندارد ، کاربرد کلرهگزیدین بسیار موثر است. در این وضعیت با کنترل شیمیایی پلاک میکروبی، بهبود زخم و جراحات دهانی تسریع می‌گردد ؛ یا زمانی که برای درمان شکستگی‌های فکی، دو فک به یکدیگر ثابت شده و فرد قادر به باز کردن دهان و استفاده از مسواک نیست. البته یادآوری می‌گردد که به طور معمول نمی‌توان دهان‌شویه را به عنوان جایگزین مسواک در کنترل پلاک میکروبی و تمیز کردن سطوح دندانی استفاده کرد بلکه بهتر است استفاده از دهان‌شویه به همراه مسواک‌زدن و در تکمیل آن باشد.

نحوۀ استفاده
از جمله عواملی که موجب کاهش قدرت کلرهگزیدین می شود می‌توان از pH پائین، وجود چرک ، محیط‌های پروتئینی و قندی نام برد. این محیط‌ها اتصال و چسبندگی این ماده ضد میکروبی را کاهش می‌دهد ؛ همچنین مواد آنیونی مثل سدیم لوریل سولفات که در خمیر دندان‌ها وجود دارند می‌تواند اثر کلرهگزیدین را کم کند. بنابراین بهتر است دهان شویه کلرهگزیدین نیم ساعت پس از مسواک زدن استفاده شود که حداکثر قدرت ضدباکتریایی خود را حفظ نماید.
دوز موثر مصرفی
اثر بخشی این دهان شویه به دوز مصرف آن بستگی دارد و نه به غلظت آن.
دوز درمانی دهان‌شویه کلرهگزیدین مصرف ۱۰ میلی‌گرم تا ۲۰ میلی‌گرم از دهان شویه با غلظت ۲/۰ درصد تا ۱۲/۰ درصد می باشد. کاربرد آن دوبار در روز (بعد از صبحانه و قبل از خواب) می‌باشد که به مدت ۳۰ تا ۶۰ ثانیه در دهان نگاه داشته می شود.
عوارض استفاده از دهان شویه کلرهگزیدینمعمولا اثرات جانبی همراه با کلرهگزيدين خفيف است و معمولا نيازی به قطع ادامه درمان ندارد. شايع ترين اثر جانبی گزارش شده دهانشويه کلرهگزيدين ؛ رنگ گرفتن دندان ها، ترميم های زيبايی، سطح پشتی زبان و ساير سطوح دهانی و افزايش تشکيل جرم و تغيير در احساس چشايی است.

همان گونه که اشاره شد ؛کلرهگزیدین موجب پدید‌آمدن رنگ قهوه‌ای بر روی دندان‌ها و پرکردگی‌های هم رنگ دندان ، مخاط دهان و زبان می‌شود. این امر به اتصال گروه های کاتیونی کلرهگزیدین به مواد موجود در رژیم غذائی مانند گالیک اسید و تانیس نسبت داده می‌شود و شدت آن بستگی به مقدار ماده مصرفی و زمان مصرف آن دارد. این تغییر رنگ خارجی بوده و توسط پالیشنگ دندان برطرف می‌شود. از دیگر عوارض کلرهگزیدین که چندان شایع نیست جراحات مخاطی است که بسته به غلظت کلرهگزیدین دارد.

کلرهگزیدین طعم ناخوشایندی دارد و می‌تواند موجب تغییرات موقتی در حس چشایی شود. به ویژه این تاثیر در مورد طعم شوری است که باعث بی‌مزه شدن غذا می‌گردد و این تغییر  به غلظت کلرهگزیدین بستگی دارد. حس چشايی که بيش از همه تحت تأثير قرار می گيرد ؛ شيرينی و پس از آن شوری و ترشی و در آخر تلخی است. معمولا اين تغييرات موقتی هستند. علت این تغییر دناتوره شدن پروتئین‌های سطحی مستقر بر روی جوانه‌های چشایی است.

موارد کمی از تورم یکطرفه یا دوطرفه غده پاروتید در اثر مصرف کلرهگزیدین گزارش شده است. کلرهگزیدین با مهار تجزیه گلوکز توسط باکتری ها ، از تولید اسید جلوگیری می‌کند و محیط را قلیائی نگه می‌دارد ؛ که این عامل زمینه را برای تشکیل جرم های فوق لثه‌ای آماده می‌کند.

تداخلات داروئی:کلرهگزيدين‌ باصابون ها و پاک‌کننده‌های آنيونی ناسازگاراست‌.

هشدارها: از تماس‌ دارو با چشم‌، گوش‌ مياني‌ و حفرات‌ بدن‌ بايد اجتناب‌شود.

 

عوارض‌ جانبي‌: با مصرف‌ كلرهگزيدين‌ ممكن‌ است‌ تحريك‌، درماتيت‌ يا حساسيت ‌به‌ نور مشاهده‌ شود. دهان شويه کلرهگزيدين ۰٫۱۲ درصد افزون بر از بين بردن برخي استرپتوکوک بيماري زا، شماري از ميکروفلور طبيعي دهان را نيز از بين مي برد که اين اثر از ويژگي هاي نامطلوب اين دهانشويه مي باشد.

سرطان زايی: در دو مطالعۀ In vivo بر روی پستانداران خواص موتاژنی در اين دارو مشاهده نشد. در چندين تحقيق ديگر نشان داده شد که کلرهگزيدين خواص سميت ژنتيکی ندارد. ميزان موتاژن بودن دهانشويه های موجود در بازار تا کنون مورد بررسی قرار نگرفته است.

بارداری: مطالعات بر روی موش ها و خرگوش ها نشان داده است که کلرهگزيدين اثرات سوء بر روی جنين ندارد.

شیردهی: احتمال ورود دارو به شير مادر هنوز مشخص نشده است و بنابراين تجويز قرص های زير لثه ای در مادران شيرده فقط به هنگام نياز بايد صورت گيرد.

نكات‌ قابل‌ توصيه‌:

۱ ـ از خوردن‌ دارو بايدخودداري‌ گردد.

۲ ـ در صورت‌ ايجاد تحريك‌، درماتيت‌ ياحساسيت‌ به‌ نور، مصرف‌ دارو بايد قطع‌شود.

خلاصه و نتیجه‌گیری
با توجه به محدود بودن عوارض جانبی و نداشتن عوارض سمی و سیستمیک و با توجه به تاثیرات ضد میکروبی قابل ملاحظۀ این دهان شویه، امروزه ترکیب کلرهگزیدین گلوکونات به عنوان دهان شویه کاربرد زیادی داشته و مصرف آن در دوره‌های کوتاه مدت و به ویژه همزمان با جرم‌گیری و جراحی‌های دهان به صورت روزافزون توصیه می‌شود.

 

 

 

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

آیا می خواهید به بحث بپیوندید؟
در صورت تمایل از راهنمایی رایگان ما استفاده کنید!!

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *